سنتور

سنتور
1-1 پیشینه ساز سنتور
یکی از کهن ترین سازهای زهی موسیقی ایرانی که پیشینه آن براساس شواهد و سنگ تراشی های موجود به دوره بابلیان و آشور باز می گردد. برخی این نوع ساز را به ابونصر فارابی نسبت داده اند. براساس نگارگری های موجود سازی که امروزه با نام سنتور و به شکل ذوزنقه در دست نوازندگان قرار دارد به دوره قاجار باز می گردد.
سازی با صدادهی شفاف و حدودا بیش از 4 اُکتاو پهنای صوتی که قابلیت تک نوازی و هم نوازی با سازهای دیگر را دارد. بسیاری از پژوهشگران معتقد هستند که در ایام دور این ساز از ایران به سایر کشورهای خاورمیانه انتقال یافته است. این ساز با 12 وتر سیم بم و 12 وتر سیم زیر و 9 خرک نیز ساخته می شد.
 

عکس سنتور و مضراب

عکس سنتور و مضراب

New Page 1

2-2 اجزای سنتور
بدنه این ساز معمولا به شکل ذوزنقه متوازی الاضلاع/متساوی الساقین و از کلاف بوده و چوب سنتور از چوب گردو، افرا، فوفل، آزاد، یا توت ساخته می شود و معمولا هرچه چوب آن قدیمی تر باشد کیفیت آن نیز بیشتر است و با دو مضراب چوبی نواخته شده و دارای 72 سیم بوده که این سیم ها با 9 خرک در 18 دسته چهارتایی تقسیم بندی شده اند. مضراب های چوبی سنتور خود از جنس گل سرخ، ازگیل، گردو می باشند.
در کل میتوان از اجزای سنتور به موارد زیر اشاره نمود :
جعبه صوتی سنتور : دارای جنس چوب محکم از گردو، فوفل، آزاد و …. با ابعاد متفاوت ضلع بزرگ ذوزنقه 90 و ضلع کوچک 36 و ارتفاع سطوح جانبی 6 و با قاعده ی 26
صفحه رویی : دارای 2 ردیف 9 تایی خرک برای نگهداشت سیم ها و دو گل مشبک جهت خروج صدا . جنس چوب صفحه رویی نیز مرغوب می باشد.
 

جعبه صوتی

جعبه صوتی

New Page 1

پل گذاری سنتور : داخل این جعبه صوتی پل های استوانه ای شکل به قطر یک مداد وجود دارند که وظیفه آنها حفظ تعادل در صدای ساز و همچنین نگهداشت صفحه رویی و جلوگیری از نشست آن می باشد.این پل ها در قسمت های معینی قرار می گیرند.در این مرحله از معایب سنتور شاید بتوان به این نکته اشاره نمود که اصلا نباید پل ها زیر خرک ها قرار گیرند زیرا اجازه نوسان را از خرک ها و خرک ها از صفحه رویی گرفته و در نتیجه تنها صدای تقه از آن خارج می شود در حالیکه هرچه خرک ها دورتر باشند وسعت صدا نیز بیشتر خواهد بود. جنس این پل ها میتواند نرم یا سخت باشد. چوب گردو پل های سخت و چوب کاج روسی پل های نرم و به موازات صداهای لطیف تری ایجاد می نمایند. جنس، قطر، ارتفاع پل ها به شدت حائز اهمیت هستند.

New Page 1

خرک ها : تنظیم خرک سنتور نیازمند تخصص می باشد و معمولا جای خرک های سنتور روی صفحه رویی است. خرک ها با ارتفاع 2 و قطر 1.5 سانتی متر بوده و دارای برش هایی در سطوح جانبی ی باشند.

پل سنتور
خرک
New Page 1

فاصله بین خرک های سنتور : معمولا 9 خرک سمت راست 9 خرک سمت چپ قرار می گیرد که از هر خرک دسته 4تایی سیم عبور می کند و همصدا کوک می شوند و جابجایی خرک سنتور باعث بهم خوردگی کوک خواهد شد. خرک های سمت راست 2 میلی متر کوتاه تر از خرک های سمت چپ هستند و معمولا سیم های طرف چپ بر راست سوار هستند. مفتولی بر روی هر خرک وجود دارد که برای جلوگیری از تماس سیم با چوب خرک و ایجاد صدادهی شفاف می باشد. برای فراگیری دانش جایگذاری خرک ها می توانید کلیپ های "آموزش خرک گذاری سنتور" را مشاهده نمایید.
گوشی های سنتور : در سمت راست 72 گوشی از جنس فلزات ضد زنگ یا فولاد (در داخل ساز) تعبیه شده اند که به شکل مخروط تراش خورده و قرار دارند.
کلید کوک : وسیله ای T شکل از جنس پلاستیک یا فلز برای کوک نمودن ساز .
شیطانک : دو شیطانک از جنس چوب و باریک که درطرفین صفحه رویی که به اندازه ارتفاع صفحه بوده و روی آنها نیز مفتول قرار دارد.
سیم ها : 36 سیم در 9 خرک زرد رنگ با جنس آلیاژ یا برنج می باشد و 36 سیم دیگر فلز فنری و سفید رنگ بوده که در 9 خرک دیگر جای دارد.
3-3 کوک سنتور
در بیشتر مواقع کوک، "سل" می باشد اما در کوک های دیگری نیز مانند : می – فا – لا – سی به ترتیب بم تر به زیرتر هم ساخته می شود. برای انجام کوک سنتور در محل می توانید از "چکش سنتور" با جنس های فلزی، پلاستیکی و چوبی استفاده نمایید. همچنین می توانید با نصب اپلیکیشن "کوک یار سنتور" به یادگیری سنتور به طور کلی پرداخته و کوک شور در سنتور (یا حتی کوک شور عربی سنتور)، همایون، بیات اصفهان، ماهور، سه گاه، نوا را تنظیم نمایید. البته یادگیری سنتور بدون استاد پدیده ای زمانبر و کمی مشکل می باشد. بطور کلی این ساز، دارای 27 صدا و 3 پوزیسیون بوده که بر اساس نیاز هر نوازنده سیم ها کوک می شوند.
 

*برای فراگیری آموزش سنتور بدون مربی میتوانید به کلیپ های بارگزاری شده (فیلم آموزش کامل سنتور) در نی کده مراجعه نمایید*

New Page 2

4-4 جدول کوک سنتور

کوک شور سل(ابوعطا-بیات ترک-افشاری – دشتی) :

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می کرن – فا – سل – لا کرن- سی بمل – دو – ر کرن – می بمل – فا

پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می کرن – فا – سل – لا کرن- سی بمل – دو – ر – می بمل – فا

پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می کرن – فا – سل – لا بمل – سی بمل – دو – ر – می بمل – فا

کوک سه گاه لا کرن:

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می کرن – فا – سل – لا کرن – سی بمل- دو – ر کرن – می بمل- فا

پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می کرن – فا – سل – لا کرن – سی بمل- دو – ر کرن – می بمل- فا

پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می کرن – فا – سل – لا بمل – سی بمل- دو – ر کرن – می بمل- فا

کوک همایون سل ( اصفهان دو ) :

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می بکار* – فا – سل – لا کرن – سی بکار – دو – ر بکار – می بمل – فا

پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می بکار- فا – سل – لا کرن – سی بکار – دو – ر بکار – می بمل – فا

پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می بکار- فا – سل – لا بمل – سی بکار – دو – ر بکار – می بمل – فا

*در اصفهان “می” های خرک اول کرن میشوند.

کوک ماهور فا:

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می بکار – فا – سل – لا کرن – سی بمل – دو – ر بکار – می بمل – فا

پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می بکار – فا – سل – لا بکار – سی بمل – دو – ر کرن- می بمل – فا

پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می بکار – فا – سل – لا بمل – سی بمل – دو – ر بکار – می بمل – فا

کوک چهارگاه دو:

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می بکار – فا – سل – لا کرن – سی بکار – دو – ر کرن – می بمل- فا دیز

پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می بکار – فا – سل – لا کرن – سی بکار – دو – ر کرن – می بکار – فا

پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می بکار – فا – سل – لا بمل – سی بکار – دو – ر کرن – می بکار – فا

کوک نوا دو:

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می کرن – فا – سل – لا کرن – سی بمل – دو – ر بکار – می بمل – فا

پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می کرن – فا – سل – لا کرن – سی بمل – دو – ر- می بمل – فا

پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می کرن – فا – سل – لا بمل – سی بمل – دو – ر – می بمل – فا

کوک راست پنجگاه فا:

پوزیسیون اول (سیمهای زرد) : می بکار – فا – سل – لا کرن – سی بمل – دو – ر – می بمل – فا
پوزیسیون دوم (سیمهای سفید) : می بکار – فا – سل – لا بکار – سی بمل – دو – ر- می بمل – فا
پوزیسیون سوم (سیمهای پشت خرک) : می بکار – فا – سل – لا بمل – سی بمل – دو – ر – می بمل

 

 

 

New Page 1

5-5 انواع سنتور
در بحث آشنایی با انواع سنتور باید گفت که رایج ترین و بهترین سنتور به ویژه در ایران سنتور سل کوک و سنتور لا کوک می باشد و اساتید هم معمولا در همین 2 کوک به آموزش سنتور می پردازند. انواع دیگری هم از این ساز وجود دارد که در تعداد خرک ها و ابعاد کلاف استفاده شده با یکدیگر متفاوت هستند و این تفاوت، علتی بر کوک های مختلف در آنهاست.
به عنوان مثال سنتور سی کوک از سنتور لا کوک، ابعاد کوچکتری دارد.
نوع دیگری از این نوع ساز، سنتور کروماتیک می باشد. این نوع از ساز معمولا در ارکسترها مورد استفاده قرار می گیرد و تعداد سیم آن 3تایی و دارای 8 خرک بوده و نت خوانی آن از " کلید سل " خط دوم آغاز می گردد.
این ساز سه اُکتاو و نیم می باشد.
میتوان انواع سنتور را به دسته های زیر تفکیک نمود :

  • سنتور معمولی

  • سنتور لا کوک

  • سنتور باس

  • سنتور کروماتیک

  • سنتور کروماتیک بم


6-6 صدای سنتور
عوامل متعددی در صدادهی آن تاثیرگذار می باشد و معمولا از نوع نواختن هر یک از نوازندگان این ساز میتوان به سبک و حس و حال آنها نائل شد. اما این عوامل تاثیرگذارد چه هستند؟

  • چگونه قراردادن

  • نوع در دست گرفن مضراب ها

  • تفاوت مضراب ها با یکدیگر از لحاظ قطر، جنس، وزن، اندازه

  • نوع نواختن نوازنده و حرکت ساعد، مچ، انگشتان

  • جنس مضراب ها از لحاظ داشتن یا نداشتن نمد

  • محل فرود مضراب ها ( فواصل مضراب ها تا خرک )

  • مهم ترین نکته : گوش موسیقیایی نوازنده و سلیقه او که به شدت در نحوه نواختن تاثیرگذار می باشد

سنتور
آموزش سنتور
سنتور ایرانی
New Page 1

7-7 مهر سنتور چیست ؟
از دوران گذشته معمولا سازندگان این نوع ساز، برای روشن نمودن کیفیت هر ساز از میزان رضایت نامطلوب خود تا رضایت کامل برحسب نوع چوب انتخابی و سایر آیتم های مدنظرشان مهرهایی که حاوی نام سازنده و یا نام برند بود را تهیه و چنانچه تنها کمی از صدای ساز راضی بودند 1 مُهر و اگر میزان رضایت سازنده نسبی بوده 2 مُهر و چنانچه سنتور کامل مورد تایید آنها بود 3 مُهر بر روی ساز حک می نمودند. اما این خود دارای اشکالاتی بود. زیرا هیچگاه سازنده تبحر و گوش موسیقیایی که 1 استاد و نوازنده مجرب سنتور دارد را ندارد و تشخیص کیفیت توسط سازنده قابل اتکاء نخواهد بود. گاه سنتورهای یک مُهری از سنتورهای 3 مُهری هم صدای شفاف تری دارند. مسلما اگر دنبال سنتور حرفه ای هستید علاوه بر کیفیت، ساخت، جنس چوب، کوک ساز و . . . حتما به مهر آن هم توجه نمایید
 

مهر سنتور

8-8 بهترین سازندگان سنتور
از میان سنتور سازان معروف، استاد حبیب سماعی فردی مجرب با گوشی دقیق در شناختن سازهای خوب بوده و بسیاری از افراد را در ساخت ساز سنتور عاری از هر عیب و نقص راهنمایی می نمود. از جمله اساتید ناظمی، مارکار و . . .
استاد مارکار : اهل اصفهان که سازهایی خوش صدا و با کیفیت بالا خلق نمود و به گونه ای که سازهای ساخته شده او مورد قبول استاد ابوالحسن صبا، نورعلی خان برومند، و آقای قباد ظفر بود.
استاد مهدی ناظمی : از هنرآموزان استاد حبیب سماعی بود و به حق سنتورهای ساخته شده او جزء بهترین ها شناخته شد.
استاد ابراهیم قنبری، مرحوم سیروس ساغری، محمد عطائی، عارفی و . . . از دیگر سازندگان سنتور که سال هاست ساز آنها مورد استفاده نوازندگان قرار می گیرد.

9-9 نرم افزار آموزش سنتور ( نرم افزار کوک سنتور برای ایفون و اندروید)
پیشنهاد نی کده به شما دوستداران فراگیری آموزش این ساز سنتی، نصب و استفاده از برنامه های زیر در کنار فیلم های آموزشی می باشد. شما می توانید به راحتی از طریق "Google play" آنها را نصب نمایید.


1. Hammered Dulcimer Free
2. Santoor Pro
 

 

10-10 چگونه نت های سنتور را حفظ کنیم

پیشنهاد اساتید مجموعه ” نی کده” به هنرجویان در رابطه با فراگیری نت ها و قطعات موسیقی به شرح زیر می باشد :

در ابتدا نت قطعه مورد نظر را بصورت کامل نواخته و پس از آن میتوانید میزان به میزان به یادگیری ذهنی آن موسیقی یا قطعه بپردازید. بطوریکه ابتدا میزان اول را چندین بار بزنید و نهایتا پس از دریافت آمادگی سعی کنید آن را از حفظ بنوازید و سپس سراغ میزان دوم رفته و همین روند را طی نمایید و پس از آنکه میزان دوم را نیز حفظ نمودید، میزان اول و دوم را با هم از حفظ بزنید و این روند را تا اخرین میزان پشت سر بگذارید. در حین زدن هر میزان نیز ریتم و ضرب و نت آن را در نظر خود مرور نمایید. حال قطعه موسیقی ملکه ذهن شماست.

اساتید سنتور

مسلما هر یک از نوازندگان این ساز شورانگیز سلایق موسیقیایی خاص خود را دارند، اما از اساتید و نوازندگان عرصه این هنر پوشیده نخواهد بود که بهترین آهنگ سنتور در طی سال های اخیر از بزرگان این راه همانند : استاد پرویز مشکاتیان، استاد ارفع اطرایی، حسین پرنیا، سیامک آقایی، فرامرز پایور، اردوان کامکار و . . می باشد.

نحوه کوک کردن سنتور با تیونر
علاوه بر مشاهده و بهره مندی از فیلم آموزشی درج شده در نی کده، میتوانید با دانلود کتاب آموزش کوک سنتور جزئیات بیسیک و علمی مبحث کوک نمودن را فراگیرید.

    نی کده
    موسیقی، هنری مقدس است و بایستی نگاهی ویژه به آن داشت. هنر موسیقی، تلفیقی از دانش، اندیشه و فطرت خداداد است. گروه فرهنگی هنری نی کده با هدف گرد آوردن هنرمندان و با توجهی به خاص به این موضوع جهت اعتلای هرچه بیشتر هنر اول در این مرز و بوم، در صدد است تا تمامی توان خود را در جذب اساتید و هنرمندانی که سال ها خاک این هنر را سرمه چشمانشان کرده اند و اکنون بنا به دلایلی از این عرصه کنار رفته اند را جذب و مرزهای دانش موسیقیایی که سالها در اذهان این اساتید نقش بسته را نسل به نسل منتقل کند

    آدرس
    .....
    تلفن:
    09913626212
    ایمیل
    info@neykade.com
    سبد خرید