رباب

New Page 1

آشنایی با ساز رباب

رَباب (Rabab) سازی است که دارای قدمت یک هزار ساله بوده و در گروه سازهای زهی مضرابی و محلی قرار می گیرد که خاستگاه آن خراسان، سیستان و بلوچستان و افغانستان بوده و جزء سازهای ایران باستان می باشد. نواختن رباب با یک مضراب به نام شهناز یا ناخنک انجام می گیرد. قدمت آن را می توان از بکار بردن نام رباب در تمامی اشعار شاعران نامی همچون : فردوسی (شاهنامه)، حافظ، سعدی، مولوی، بیدل عطار، ناصرخسرو، اسدی توسی، سنایی امیرخسرو دهلوی، انوری، سلطان ولد و . . . کسب نمود.

    صلاح کار کجا و من خراب کجا  *  ببین تفاوت ره کز کجاست تا به کجا

      دلم ز صومعه بگرفت و خرقه سالوسکجاست دیر مغان و شراب ناب کجا

چه نسبت است به رندی صلاح و تقوا راسماع وعظ کجا نغمه رباب کجا

 ز روی دوست دل دشمنان چه دریابد  * چراغ مرده کجا شمع آفتاب کجا

نام دیگر آن " رواده " بوده است که در زبان فارسی به آن رواوه نیز می گفتند. جنس ساز رباب غالبا از چوب می باشد که هربخش آن جنس خاصی از چوب را داراست. چوب گردو، چوب توت، چوب افرا همگی در ساخت این ساز موثر هستند.
صدای ساز رباب کمی بم در عین حال ظریف می باشد و این صدا در کل ساز پیچیده و شما شنوده آهنگ رباب خواهید بود.
آهنگی با تن غمگین و بسیار دلنشین که هم در تکنوازی رباب و هم گروهی نواختن آن، صدای منحصر به فردش ملموس خواهد بود.


اجزای تشکیل دهنده رباب
این ساز دارای 6 سیم و گاها دارای سه سیم جفتی می باشد که کوک ساز رباب برای هر جفت از آن سیم ها یکی می باشد.
اجزای ساز رباب عبارتند از : کاسه، سینه، دسته، سرپنجه، پوست، خرک، شیطانک، سیم گیر و . . .
کاسه : کاسه در رباب دو قسمتی می باشد که این دو قسمت از طریق یک فرورفتگی در دو سمت ساز تقریبا از یکدیگر جدا شده اند. این کاسه یک فضای توخالی است که صدای رباب در آن طنین پیدا می کند. در برخی از این سازها این دو فرورفتگی کمی بالاتر پرداخته می شوند.
سینه : جعبه ای توخالی می باشد که مثلث شکل بوده و تقریبا بین کاسه و دسته ساز در اتصال به سرپنجه قرار می گیرد.
سطح رویی سینه با تراشه نازکی از چوب پوشیده شده است.
دسته : دسته چوبی کوتاه که به صورت هرم از سینه به سرپنجه می رسد و تعداد چهار دستان بر آن بسته می شود.
سرپنجه : در ابتدای طول دسته، سرپنجه قرار می گیرد که محل وترهای اصلی(سیم های رباب) و گوشی ها می باشد.
بر روی آن 6 گوشی (جهت کوک سیم های رباب) قرار گرفته است. سرپنجه هم جعبه ای توخالی است که معمولا به طرف عقب کشیده شده است. سرپنجه طراحی هم نوعی دیگر می باشدکه با حالت های تزئینی و شکل ها مشاهده می گردد.
پوست : پوست رباب به جهت فشار بیشتر دسته کوتاه آن و وترهای آن کلفت تر از سایر سازهای مشابه است.
خرک : قطعه کوچکی از جنس استخوان کوچکی از جنس شاخ و یا قطعه چوبی که روی پوست قرار می گیرد و وترها از درون شیارهای آن عبور می کند.
شیطانک : قطعه استخوانی باریک که به عرض دسته ساز بوده و جداکننده دسته و سرپنجه است.
سیم گیر : قطعه ای کوچک که در انتهای بدنه رباب می باشد و سیم ها به آن گره می شوند.
وسعت رباب حدودا یک اکتاو و نیم می باشد.

 

New Page 2

رباب نوازی
در افغانستان استاد " محمدعمر "(ملقب به محمدعمر ربابی) جزء اساتید و رباب نوازان معروف افغان بوده که به آموزش رباب افغانی هم می پرداخت و علاقه مندان زیادی هنر او را دنبال می نمودند. او به "سلطان رباب" شهره داشت و نهایتا در سال 1359 خورشیدی در کابل درگذشت.
علاوه بر آنکه او بسیار در نوازندگی ساز رباب چیره دست بود، تغییرات اساسی نیز در آن ایجاد نموده و تارها و پرده های رباب را دستخوش چنان تغییراتی نموده بود که همین باعث شد این ساز وجهه بین المللی پیدا کند.
" محمد رحیم خوشنواز " نیز از جمله کسانی بود که در ابتدا نزد پدر و برادر خود و سپس به فراگیری آموزش ساز رباب نزد استاد محمد عمر پرداخته و خیلی زود او نیز به عنوان بهترین نوازنده رباب مطرح گشت
 

New Page 3

انواع ساز رباب
معمولا به لحاظ اندازه رباب به 3 دسته تقسیم بندی می نمایند :

  • شاه رباب (رباب بزرگ)

  • رباب میانه

  • زیلچه (رباب کوچک)


و به لحاظ شکل رباب به 7 دسته تقسیم بندی می شود که این دسته بندی بیشتر بر اساس شکل کاسه رباب تعیین گردیده اند.

  • مربعی

  • استوانه ای

  • گلابی شکل

  • کشکول

  • کروی (مشابه کمانچه)

  • بیضی

  • و دارای کاسه مشابه تنبور و سه تار

New Page 4

رباب نوازی استاد محمدرحیم خوشنواز

    نی کده
    موسیقی، هنری مقدس است و بایستی نگاهی ویژه به آن داشت. هنر موسیقی، تلفیقی از دانش، اندیشه و فطرت خداداد است. گروه فرهنگی هنری نی کده با هدف گرد آوردن هنرمندان و با توجهی به خاص به این موضوع جهت اعتلای هرچه بیشتر هنر اول در این مرز و بوم، در صدد است تا تمامی توان خود را در جذب اساتید و هنرمندانی که سال ها خاک این هنر را سرمه چشمانشان کرده اند و اکنون بنا به دلایلی از این عرصه کنار رفته اند را جذب و مرزهای دانش موسیقیایی که سالها در اذهان این اساتید نقش بسته را نسل به نسل منتقل کند

    آدرس
    .....
    تلفن:
    09913626212
    ایمیل
    info@neykade.com
    سبد خرید